جمع تبرّعى جمع تبرّعى : جمع بين دو دليل متعارض بدون شاهد و قرينه‌اى بر آن . جمع تبرّعى مقابل جمع عرفى ( - - ) جمع عرفى ) عبارت است از رفع تعارض و جمع ميان دو دليل متعارض ، بدون وجود قرينه‌اى عرفى يا لفظى بر آن . از اين عنوان در اصول فقه ، بحث تعادل و تراجيح سخن رفته است . معروف ميان اصوليان آن است كه در تعارض بين دو دليل قبل از رجوع به مرجّحات و ديگر قواعد باب تعارض به مقتضاى قاعدهء « الجمع مهما امكن اولى من الطّرح » اولويّت با جمع بين دو دليل است ؛ زيرا در پرتو آن ، تعارض رفع مىگردد . البتّه مراد از جمع ، در قاعدهء ياد شده جمع عرفى است نه جمع تبرّعى ، چرا كه جمع تبرّعى بين هر دو دليلِ متعارضى امكان پذير است و لازمهء آن سدّ باب تعارض است و نيز جايى براى مرجّحات ذكر شده در روايات باقى نمىماند . بنابراين ، در صورت عدم امكان جمع عرفى ، بين دو روايت متعارض ، به قواعد باب تعارض رجوع مىشود و قاعدهء ياد شده شامل جمع تبرّعى نمىشود « 1 » ( - - ) تعادل و تراجيح ) . جمعتين جُمْعَتَين : سورهء جمعه و منافقون / نماز جمعه و نماز ظهر روز جمعه . بر سورهء جمعه ( - - ) جمعه ؛ سوره ) و منافقون ( - - ) منافقون ؛ سوره ) و نيز بر نماز جمعه ( - - ) نماز جمعه ) و نماز ظهر روز جمعه از باب تغليب « جمعتين » اطلاق شده است . چنان كه بر مورد دوم ، « ظُهرين » نيز اطلاق كرده‌اند . « 1 » جمع دلالى - - ) جمع عرفى جمع عرفى جمع عرفى [ جمع دلالى ؛ جمع مقبول ] : جمع بين دو دليل به ظاهر متعارض بر اساس قواعد عرفى . جمع عرفى ، مقابل جمع تبرّعى ( - - ) جمع تبرّعى ) عبارت است از جمع

--> ( 1 ) اصول الفقه 2 / 201 - 204 ؛ اجود التقريرات 4 / 290 - 291 . 1 مجمع الفائدة 2 / 240 و 394 ؛ مفاتيح الشرائع 1 / 133 .